სუბკულტურის სიკვდილი ორ კვირაში
რამდენი ხანი ცოცხლობს იდენტობა, რომლის შეძენაც ერთი დაწკაპუნებით, ონლაინ კალათაში რამდენიმე ნივთის ჩაგდებით შეგვიძლია?
1964 წლის აღდგომის უქმეებზე ბრიტანეთის საზღვაო კურორტ ბრაიტონში ათასობით ახალგაზრდა ერთმანეთს ფიზიკურად დაუპირისპირდა. ერთ მხარეს იდგნენ ტყავის ქურთუკებში გამოწყობილი როკერები მძიმე მოტოციკლებით, მეორე მხარეს იტალიურ ვიწრო კოსტიუმებში გამოწყობილი მოდები, რომლებსაც ძვირადღირებული ქსოვილის სკუტერის გამონაბოლქვისგან დასაცავად აშშ-ის არმიის იაფფასიანი სამხედრო პარკები ეცვათ. სუბკულტურა მაშინ არ იყო უბრალოდ „განწყობის დაფა“ (moodboard); ეს იყო სოციალური კლასის, მუსიკალური ერთგულებისა და ქუჩის ომების რეალური, ხშირად სახიფათო გამოხატულება. 90-იანების დასაწყისში სიეტლის წვიმიან გარეუბნებში კურტ კობეინი და მისი წრე ფლანელის დაძველებულ პერანგებს ხეტყის მჭრელების უბრალო მაღაზიებში იმიტომ ყიდულობდნენ, რომ გათბობის ფული არ ჰქონდათ. ტანსაცმელი ტკივილის, ეკონომიკური გაუცხოებისა და უპერსპექტივობის ორგანული გაგრძელება იყო.
დღეს კი სუბკულტურა, რომლის მომწიფებასა და გამოწრთობას წლები სჭირდებოდა, ორკვირიან ვიზუალურ ფილტრებად, ე.წ. Aesthetic Core-ირებად დაიშალა. იდენტობის მორგება ვირტუალური ვიტრინის მორიგი ტალღის გამოჩენით იწყება და მისი გაქრობითვე მთავრდება. ერთ სეზონზე თუ Cottagecore-ის პასტორალური სოფლური იდილიით ვართ მოცულნი, მეორე თვეს Mob Wife-ის აგრესიული ბეწვეულით ვცვლით გარდერობს, ზაფხულში Brat Summer-ის ქაოსში ვეშვებით, შემოდგომაზე კი ისევ Clean Girl-ის სტერილურ მინიმალიზმს ვუბრუნდებით. სოციოლოგიური დაკვირვებით, თანამედროვე ციფრული მომხმარებელი დღეში საშუალოდ 140-ზე მეტ განსხვავებულ მიკროტრენდულ გამოსახულებას ამუშავებს. ტვინი იძულებულია, კვირაში რამდენჯერმე „გადატვირთოს“ საკუთარი ვიზუალური ეგო.
ეს დაჩქარებული კარუსელი თბილისის ქუჩებშიც განსაკუთრებული ირონიით იკითხება. ქალაქში, სადაც წლების განმავლობაში მძიმე „თბილისური შავი“, ტექნოსივრცეების ნესტიანი კედლები და იატაკქვეშა მინიმალიზმი ერთგვარ კოლექტიურ თავდაცვასა და ხისტი რეალობის საპასუხო ენას წარმოადგენდა, სტილი იმპორტირებულმა მიკროტალღებმა გადაფარა. გუშინდელი რეივერი დღეს Clean Girl ესთეტიკითა და იდეალურად დავარცხნილი თმით სეირნობს, ზეგ კი Gorpcore-ის სამთო ეკიპირებით, Gore-Tex-ის მემბრანებითა და Arc’teryx-ის ან Hoka-ს ექსტრემალური ბოტასებით გადაჰკვეთს რუსთველის გამზირს – ისეთი აღჭურვილობით, თითქოს ყაზბეგის მყინვარწვერის დალაშქვრას აპირებდეს. კაფეების მაგიდებზე გაჩნდა ალბერ კამიუსა თუ სილვია პლათის წიგნები, რომლებიც ხშირად არა წასაკითხად, არამედ კადრის კომპოზიციური ბალანსისთვის დევს. ქალაქის მტვერში ნამდვილი ისტორიული არტეფაქტების ძიების რთული რიტუალიც კი გადაიქცა Pinterest-ის დაფებიდან გადმოტანილ „Archive Y2K“ სიმულაციად.
როდესაც ჟან ბოდრიარი „სიმულაკრებზე“ წერდა, ის ზუსტად ამ გაწყვეტილ კავშირს აღწერდა – ნიშნებს, რომლებსაც რეალობასთან საერთო აღარაფერი აქვთ. როცა მასობრივი ბაზარი ამბოხის ესთეტიკას მზა, გაპრიალებულ პროდუქტად ყიდის, ჩვენ ვიღებთ ფორმას ყოველგვარი შინაარსის, კონტექსტისა და საფრთხის გარეშე.
ამ პროცესს ბრიტანელი კულტუროლოგი მარკ ფიშერი თავის „კაპიტალისტურ რეალიზმში“ კიდევ უფრო ღრმად, „მომავლის ნელ გაუქმებად“ აფასებდა. ფიშერის მტკიცებით, გვიანმა კაპიტალიზმმა სრულიად დაკარგა ჭეშმარიტად ახალი, ავტონომიური კულტურული ფორმების შექმნის უნარი. იმის ნაცვლად, რომ კულტურამ მომავალი წარმოიდგინოს, ის დაკავებულია წარსულის გაუთავებელი გადამუშავებით ე.წ. ნოსტალგიით იმ დროის მიმართ, რომელიც თავად არასდროს განუცდია. კულტურა ვეღარ ქმნის ისეთ მოძრაობებს, რომლებიც სისტემას რეალურ საფრთხეს შეუქმნის; ამიტომ სისტემა თავად იტაცებს წარსულის სხვადასხვა რადიკალურ სტილს, ჭრის მათ უსაფრთხო მიკროფრაგმენტებად, ასუფთავებს მათგან ყოველგვარ პოლიტიკურ მუხტს და წამიერად მოხმარებად პროდუქტად აქცევს. ფიშერი აღნიშნავდა, რომ ეს იწვევს ღრმა კულტურულ ასფიქსიას: ჩვენ ვცხოვრობთ ეპოქაში, სადაც ყველაფერი თითქოს მუდმივად იცვლება, მაგრამ სინამდვილეში არაფერი ახალი აღარ ხდება.
ამასთან, სუბკულტურის სიკვდილი მხოლოდ სიმბოლური არაა, ეს არის პოლიესტერის ტონობით მატერიალური ნარჩენი, რომელიც მორიგი ტრენდის ჩაქრობის შემდეგ სადღაც გლობალური სამხრეთის უდაბნოებში ილექება.
ამ მუდმივ როლურ ცვლას გარდაუვალი მენტალური ფასიც აქვს. ჩვენ აღარ ვავითარებთ გემოვნებას; ჩვენ უბრალოდ ახალი ამანათის გახსნით გამოწვეულ მორიგ მიკროდოპამინს დავდევთ. ფსიქოლოგები სულ უფრო ხშირად საუბრობენ „იდენტობის დიფუზიაზე“ – მდგომარეობაზე, როდესაც ადამიანი კარგავს მყარ კავშირს საკუთარ რეალურ „მე-სთან“, რადგან მისი თვითაღქმა ეკრანზე ნაკარნახევი ესთეტიკების სწრაფ მონაცვლეობაზეა დამოკიდებული. როდესაც ყოველ ორ კვირაში ახალი სუბიექტი უნდა იყო, ჩნდება მუდმივი შფოთვა და ეგზისტენციალური გადაღლილობა. ჩვენ აღარ ვირჩევთ ვინ ვართ – ჩვენ უბრალოდ ვარჩევთ, რა ფილტრით შევხვდეთ მომდევნო ორშაბათს.
როდესაც ყველაფერი სტილია, სტილი კარგავს თავის ნამდვილ წონას; ხოლო როდესაც იდენტობა მხოლოდ გარდერობის განახლების საბაბია, ის ზუსტად იმდენ ხანს ცოცხლობს, რამდენიც შეკვეთის ჩამოსვლას, ფოტოს გადაღებასა და ვირტუალური მოდის მორიგ ტალღას სჭირდება – ზუსტად ორ კვირას. და ალბათ, ამ მუდმივი სიმულაციის ეპოქაში ერთადერთი რადიკალური და ჭეშმარიტად ავთენტური ნაბიჯი საკუთარი თავის გამოფენიდან ჩამოხსნა და იმ შინაგანი სიჩუმის დაბრუნებაა, რომელსაც ვერცერთი ეკრანი ვერ გაყიდის.